U kent het vast. Een bord dampende soep, maar de smaak blijft een beetje vlak. Dus grijpt u naar een bouillonblokje. Handig, snel, maar ergens weet u ook: er zit veel zout en vaak smaakversterker in. Ik heb dat jaren gedaan. Tot ik in mijn eigen tuin opeens dé vervanger ontdekte die nu al mijn soepen draagt.
Een simpele tuinplant. Geen dure superfood, geen ingewikkeld recept. Gewoon iets dat veel mensen langs het pad hebben staan zonder ernaar om te kijken. Nieuwsgierig? Dat mag.
De tuinplant die mijn bouillonblokjes verving
De plant waar ik het over heb is lavas, ook wel maggiplant genoemd. De naam zegt het al. De geur doet denken aan het bekende maggi-aroma, maar dan puur en fris. Zonder verborgen ingrediënten.
Lavas groeit als een flinke bos met heldergroene bladeren. In de zomer kan hij zelfs tot 1,5 à 2 meter hoog worden. Een soort natuurlijke smaakfabriek in uw tuin. Een paar stengels is al genoeg om een hele pan soep te kruiden.
Wat mij het meest verbaasde: de eerste keer dat ik een bouillon zonder blokje maakte, miste ik niets. Sterker nog. De soep smaakte zachter, voller en minder zout. Alsof alle groenten eindelijk hun eigen stem kregen.
Waarom lavas zo’n sterke smaakmaker is
Lavas heeft een diepe, hartige smaak. Een beetje kruidig, een beetje selderij, maar dan met meer “body”. Juist daardoor werkt hij als een natuurlijke bouillonvervanger. Hij geeft meteen die typische soepbasis waar u normaal een blokje voor gebruikt.
In lavas zitten veel aromatische stoffen. Die lossen goed op in water en trekken zo in uw soep. Denk aan etherische oliën en natuurlijke bitters. Die zorgen voor pit, maar ook voor balans. U hebt daardoor minder zout nodig om tevreden te zijn.
En eerlijk. Het voelt gewoon goed om iets uit eigen tuin in de pan te doen in plaats van iets uit een folieblokje.
Zo kweekt u lavas in uw eigen tuin of op balkon
Het mooie is. Lavas is helemaal niet moeilijk. Zelfs als u geen “groene vingers” hebt, maakt u een goede kans.
- Standplaats: halfschaduw tot zon, liefst in voedzame, niet te droge grond.
- Grond: gewone tuinaarde gemengd met wat compost is prima.
- Water: de grond licht vochtig houden, maar niet kletsnat.
- Pot of volle grond: kan allebei. In een grote pot van minstens 25–30 cm diepte doet hij het ook goed.
Plant u in het voorjaar (maart–mei) een jong plantje, dan kunt u vaak dezelfde zomer al bladeren oogsten. Oude stengels kunt u gewoon terugsnijden. De plant loopt weer uit.
In de winter sterft het bovengrondse deel vaak af. Niet schrikken. In het voorjaar komt hij weer terug. Een vast kruid waar u jaren plezier van hebt.
Lavas als bouillon: zo gebruikt u hem in de keuken
U kunt lavas op twee manieren inzetten. Als kruid in de soep zelf, en als basis voor een zelfgemaakte bouillon die u later gebruikt zoals een blokje.
- Verse bladeren en stelen meekoken in de soep.
- Een geconcentreerde groentebouillon maken met veel lavas en groenten.
Het principe is simpel. U laat de smaken langzaam in het water trekken. Daarna zeeft u de groenten eruit. Wat overblijft is een geurige bouillon die u in porties kunt invriezen.
Basisrecept: groentebouillon met lavas (zonder blokje)
Met dit basisrecept maak ik tegenwoordig bijna alles. Van groentesoep tot risotto. Het is mijn “huisbouillon”.
Ingrediënten voor ongeveer 2 liter bouillon:
- 2 grote uien (ongeveer 300 g), in grove stukken
- 2 wortels (ongeveer 200 g), in plakjes
- 1 prei (ongeveer 150 g), in ringen
- 2 stengels bleekselderij (ongeveer 100 g), in stukjes
- 1 flinke hand verse lavasbladeren en -stelen (ongeveer 30–40 g)
- 2 tenen knoflook, gekneusd
- 2 laurierblaadjes
- 6 zwarte peperkorrels
- 2 liter water
- 1–1,5 tl zout naar smaak (of minder, als u later nog wilt bijzouten)
- Eventueel: 1 kleine tomaat of 1 el tomatenpuree voor extra diepte
Bereiding:
1. Doe alle groenten, lavas, kruiden en peperkorrels in een grote soeppan. Voeg de 2 liter water toe.
2. Breng rustig aan de kook. Zet daarna het vuur laag zodat de bouillon zachtjes pruttelt.
3. Laat minimaal 45 minuten tot 1 uur trekken. Langer mag ook, tot 1,5 uur. Hoe langer, hoe intenser de smaak.
4. Voeg het zout pas tegen het einde toe. Proef en pas aan naar uw smaak.
5. Zeef de bouillon door een fijne zeef. Duw de groenten licht aan om nog wat smaak mee te nemen, maar niet te hard, anders wordt de bouillon troebel.
6. Laat afkoelen. Bewaar tot 4 dagen in de koelkast of vries in porties van 250–500 ml in.
Zo hebt u altijd een “eigen” bouillonblokje bij de hand. Zonder E-nummers, zonder palmvet, maar mét geur van uw tuin.
Supersimpele groentesoep met lavas
Om u een idee te geven hoe sterk lavas is. Dit is een van de simpelste soepen die ik maak. Toch proeft hij rijk en huiselijk, alsof hij uren op het vuur heeft gestaan.
Ingrediënten voor 4 personen:
- 1,5 liter zelfgemaakte lavasbouillon (of water + extra lavas, zie tip hieronder)
- 2 wortels (ongeveer 200 g), in kleine blokjes
- 1 prei (ongeveer 150 g), in halve ringen
- 1 aardappel (ongeveer 150 g), in blokjes
- 1 kleine ui (ongeveer 100 g), fijngesneden
- 1 el olijfolie of boter (ongeveer 15 ml)
- 1 handje extra verse lavas (ongeveer 10 g), fijngehakt
- Peper en zout naar smaak
Bereiding:
1. Verhit de olie in een soeppan en fruit de ui 3–4 minuten tot hij glazig is.
2. Voeg wortel, prei en aardappel toe. Bak 3 minuten mee terwijl u af en toe roert.
3. Giet de lavasbouillon erbij. Breng aan de kook en laat 20–25 minuten zachtjes koken tot de groenten gaar zijn.
4. Proef. Breng op smaak met peper en eventueel wat zout.
5. Roer vlak voor het serveren de fijngehakte lavas erdoor. Niet te lang meekoken, dan blijft de smaak fris.
Geen eigen bouillon gemaakt? Neem 1,5 liter water, voeg 2 flinke handen lavas, een extra ui en een laurierblad toe. Laat dit 20 minuten meekoken met de soep en vis de grote stukken er later uit. Zo maakt u in de pan alsnog een snelle “lavasbasis”.
Andere manieren om bouillonblokjes te vervangen
Misschien denkt u. Fijn, lavas, maar wat als ik geen tuin heb? Of als mijn plant in de winter weg is? U kunt ook stap voor stap minder afhankelijk worden van blokjes.
- Kruidenmix: combineer lavas met peterselie, tijm en laurier voor meer laagjes.
- Gebakken groenten: even roosteren of stevig aanbakken van ui, wortel en tomaat geeft ook een diepe smaak.
- Minder zout, meer geur: gebruik verse knoflook, peperkorrels en een scheutje citroensap in plaats van telkens naar zout te grijpen.
Het mooie is. Hoe vaker u zo kookt, hoe meer uw smaak zich aanpast. Na een tijdje proeft u in een kant-en-klaar blokje vooral zout. En mist u juist die zachte, ronde tuinsmaak.
Waarom uw soep beter wordt zonder bouillonblokje
Natuurlijk, een blokje is snel. Maar u betaalt een prijs. Vaak in de vorm van veel zout, vet en kunstmatige aroma’s. De soep krijgt één harde smaaklaag. Alles smaakt “hetzelfde”.
Met lavas en groenten bouwt u de smaak anders op. De soep wordt gelaagd. U proeft de wortel, de ui, de prei, en op de achtergrond dat hartige randje van de maggiplant. Het resultaat is lichter, maar toch vol.
En misschien het belangrijkste. U weet precies wat er in uw pan zit. Water, groenten, kruiden. Meer niet.
Tot slot: een kleine plant, een groot verschil
Het klinkt bijna te simpel. Een plantje in de hoek van de tuin dat een heel kastje vol bouillonblokjes kan vervangen. Toch is dat precies wat lavas bij mij heeft gedaan.
Misschien wilt u niet meteen al uw blokjes weggooien. Hoeft ook niet. Maar probeer eens één pan soep alleen met lavas en groenten. Ruik aan de pan als hij pruttelt. Proef rustig, zonder brood, zonder kaas ernaast.
Als het u net zo vergaat als mij, mist u na een tijdje niets meer. Behalve misschien dat kleine zilveren wikkel in uw prullenbak. En dat is een gemis waar u prima mee kunt leven.
